Interes spadkobiercy – komu przysługuje zachowek?

Co zrobić, gdy zmarły pominął nas w swoim testamencie, mimo, że jesteśmy jego bliską rodziną? Jeśli zmarły darował przed śmiercią wszystko, co miał, innej osobie, czy spadkobiercy mają jakieś możliwości prawne w tym zakresie?

Czym jest i komu przysługuje zachowek?

Zachowek jest sposobem ochrony najbliższej rodziny przed skutkami tzw. swobody testowania. Instytucja prawna ta powoduje, że niezależnie od decyzji spadkodawcy, poszczególne osoby mają prawo do dochodzenia roszczenia pieniężnego w określonej wysokości. Może to następować zatem nawet wbrew woli spadkobiercy (pod warunkiem, że nie wydziedziczył uprawnionych do zachowku – o tym piszemy poniżej).

W sytuacji, gdy spadkobierca nie zostanie powołany do dziedziczenia, bądź też nie może uzyskać majątku spadkodawcy w niepełnej wysokości (dzieje się tak, gdy np. darowano nieruchomość jednemu dziecku, zaś drugie nie otrzymało niczego, gdyż nieruchomość ta wyczerpała całość spadku), takim osobom przysługuje roszczenie o zachowek lub jego uzupełnienie.

Roszczenie o zachowek – kto może z niego skorzystać?

Roszczenie o zachowek przysługuje dzieciom (zstępnym), małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, czyli np. w sytuacji, gdyby nie pozostawiono w ogóle testamentu. Uprawnienie to przysługuje tylko i wyłącznie wyżej wskazanym osobom. Krąg tych podmiotów jest uprawniony do otrzymania roszczenia pieniężnego, które określa ułamek wartości udziału tych osób w spadku.

Jak wyliczyć zachowek?

Wysokość zachowku zależy od sytuacji wyżej wskazanych osób. I tak, 2/3 wartości udziału spadkowego, który by przypadał takim osobom przy dziedziczeniu ustawowym, będzie się należeć osobie, która jest trwale niezdolna do pracy albo małoletnia (dotyczy tylko zstępnych). W pozostałych wypadkach będzie to połowa wartości tego udziału.

Takim osobom będzie przysługiwało przeciwko spadkobiercy (w określonych sytuacjach też przeciwko obdarowanym) roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia, oczywiście pod warunkiem, że uprawnieni nie otrzymali wcześniej należnego im zachowku w postaci darowizny, powołania do spadku czy zapisu.

Komu nie przysługuje zachowek?

Naturalnie, można pozbawić swoją rodzinę prawa do zachowku – następuje to przez wydziedziczenie.
Spadkodawca może w testamencie pozbawić tytułowego dobrodziejstwa dzieci, małżonka i rodziców. Na pytanie zaś, komu nie należy się zachowek, odpowiedź pojawi się w trzech konkretnych przypadkach, tj. jeżeli uprawniony do zachowku:

  • wbrew woli spadkodawcy postępuje uporczywie w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego (chodzi tu przede wszystkim o naganny sposób życia osoby, która jest uprawniona do zachowku – gdy taka osoba np. jest narkomanem albo alkoholikiem);
  • dopuścił się względem spadkodawcy albo jednej z najbliższych mu osób umyślnego przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub wolności albo rażącej obrazy czci;
  • uporczywie nie dopełnia względem spadkodawcy obowiązków rodzinnych (np. nie interesuje się sprawami spadkodawcy, nie odwiedza go lub wyrzucił go z domu).

Wówczas – według przepisów prawa – wydziedziczony jest traktowany tak, jakby nie dożył otwarcia spadku.

Jak wskazać wydziedziczenie w testamencie?

Sama przyczyna wydziedziczenia uprawnionego do zachowku powinna wynikać z treści dokumentu, jakim jest testament. Oznacza to, że spadkodawca musi w nim wskazać dokładną przyczynę; zachowanie to powinno wypełniać przynajmniej jedną z trzech wskazanych powyżej przesłanek.

Warto dodać przy tym, że spadkodawca nie może jednak wydziedziczyć uprawnionego do zachowku, jeżeli mu przebaczył.

Kategoria: Prawo cywilne
Podziel się:
KomentarzeBrak komentarzy do “Interes spadkobiercy – komu przysługuje zachowek?”
Skomentuj pierwszy.

Dodaj komentarz