Klauzule niedozwolone w umowach zawieranych z konsumentami

Klauzule niedozwolone w umowach

Zgodnie z przepisami kodeksu cywilnego, w umowie zawieranej z konsumentem mogą istnieć pewnego rodzaju postanowienia, które nie wiążą go, jeśli spełnione są wskazane w ustawie przesłanki. Ma to na celu eliminację nieuczciwych warunków z umów, które są zawierane z tymi konsumentami, a narzucane są z kolei przez kontrahentów (zwanych dalej także przedsiębiorcami).

Natura umownych klauzul niedozwolonych

Warto na wstępie wskazać istotę tzw. klauzul niedozwolonych. Zgodnie z ogólną zasadą, jeśli postanowienie umowne w umowie zawieranej z konsumentem nie jest z nim uzgodnione indywidualnie, nie wiąże go w sytuacji, gdy postanowienie to kształtuje jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. Takie właśnie postanowienia nazywamy klauzulami niedozwolonymi lub abuzywnymi. Ustawodawca jednak precyzuje, że zapis ten nie dotyczy postanowień, które określają główne świadczenia stron, czyli np. cenę czy wynagrodzenie (jeśli zostały one określone w sposób jednoznaczny).

Co najważniejsze, jeśli umowa zawiera klauzule niedozwolone, to w tym zakresie nie wiąże ona konsumenta. Nie oznacza to jednak, że cała umowa jest nieważna. W pozostałym zakresie strony są umową związane. W orzecznictwie podkreśla się przy tym, że stwierdzenie tzw. abuzywności klauzuli powoduje to, że nie wiąże ona w całości – nie można częściowo uznać takiego zapisu za niedozwolony czy też miarkować abuzywność. Nie ma zatem możliwości, aby taka klauzula była skuteczna w części (wyrok SA w Katowicach z 13 lipca 2018 roku, sygn. akt V ACa 542/17).

Ustawodawca wprowadza definicję nieuzgodnionych indywidualnie postanowień, wskazując, że są to postanowienia, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W sytuacji sporu sądowego, osoba, która powołuje się na taką okoliczność, obowiązana jest ją wykazać.

Warto nadmienić, że wspomnianą powyżej zgodność z dobrymi obyczajami ocenia się z chwili zawarcia umowy; liczą się także okoliczności jej zawarcia, jej treść, a także umowy, które pozostają w związku z umową główną.

Przykłady klauzul niedozwolonych w umowach

Kodeks cywilny zawiera otwarty katalog abuzywnych (niedozwolonych) klauzul – dotyczą one w szczególności takich postanowień w umowach, które:

  • ograniczają lub wyłączają odpowiedzialność przedsiębiorcy za szkodę na osobie,
  • istotnie ograniczają lub wyłączają odpowiedzialność przedsiębiorcy za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania, potrącenie wierzytelności konsumenta z wierzytelnością drugiej strony umowy,
  • określają, że konsument nie miał możliwości zapoznania się z umową przed jej zawarciem,
  • pozwalają drugiej stronie (nie będącej konsumentem) przenieść prawa i przekazać obowiązki wynikające z umowy bez wyrażenia zgody przez konsumenta,
  • przymuszają konsumenta do zawierania w przyszłości dalszych umów podobnego rodzaju, albo umów innego rodzaju, które nie mają związku z główną umową,
  • tylko od woli kontrahenta uzależniają spełnienie świadczenia,
  • przyznają drugiej stronie umowy uprawnienia do wiążącej interpretacji umowy, jednostronnej zmiany tej umowy, bez podania ważnej przyczyny wskazanej w umowie,
  • przyznają jedynie przedsiębiorcy prawo do stwierdzenia zgodności świadczenia z umową,
  • wskazują, że jeśli konsument zrezygnuje z zawarcia umowy lub jej wykonania, wyłącza się obowiązek zwrotu ceny za niespełnione w całości lub części świadczenie,
  • w sytuacji, gdy strony wypowiadają, rozwiązują lub odstępują od umowy, przewidują, że konsument utraci prawo do żądania zwrotu świadczenia spełnionego przez konsumenta wcześniej niż świadczenia jego kontrahenta,
  • pozbawiają tylko konsumenta uprawnienia do rozwiązania, odstąpienia lub wypowiedzenia umowy,
  • dają uprawnienie kontrahentowi do wypowiedzenia umowy na czas nieoznaczony, bez ważnej przyczyny i bez zachowania odpowiedniego terminu,
  • nakładają na konsumenta obowiązek zapłaty na wypadek rezygnacji z zawarcia czy wykonania umowy,
  • nakładają obowiązek zapłaty wygórowanej kary umownej czy odstępnego przez konsumenta,
  • przedłużają automatycznie umowę, o ile konsument nie złoży oświadczenia przeciwnego (a termin na to został określony jako rażąco krótki),
  • tylko przedsiębiorcy dają prawo do jednostronnej zmiany umowy, bez ważnej przyczyny, czy też zmiany istotnych cech świadczenia,
  • nie przyznają konsumentowi prawa do odstąpienia od umowy w sytuacji, gdy dojdzie do podwyższenia ceny czy wynagrodzenia już po zawarciu umowy,
  • odpowiedzialność przedsiębiorcy uzależniają od wykonania zobowiązania przez osób, za pomocą których zawiera on umowy, albo nakładają na konsumenta nadmiernie uciążliwe formalności, od czego uzależniają odpowiedzialność przedsiębiorcy,
  • zobowiązują konsumenta do wykonania określonego w umowie zobowiązania, mimo niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania przez przedsiębiorcę,
  • przewidują niekorzystną dla konsumenta jurysdykcję sądów (wyłączając np. jurysdykcję polską, albo narzucając sąd, który nie jest właściwy miejscowo według ustawy).

W nawiązaniu do powyższego, jeśli zostaniemy np. pozwani przez drugą stronę umowy, możemy bronić się tym, że niektóre zapisy umowne stanowią klauzule abuzywne. Nasi prawnicy pomogą przeanalizować umowę i sprawdzą, czy zawiera ona tytułowe niedozwolone klauzule umowne.

Klauzule niedozwolone w umowach zawieranych z konsumentami

Kategoria: Prawo cywilne
Podziel się:
KomentarzeBrak komentarzy do “Klauzule niedozwolone w umowach zawieranych z konsumentami”
Skomentuj pierwszy.

Dodaj komentarz