Jakie uprawnienia ma prywatny detektyw?

Prywatny detektyw

Obecnie szukanie dowodów na winę przeciwnika procesowego, wraz z rozwojem technologii i biur detektywistycznych, bardzo się rozwinęło. Nikogo już nie dziwi, że aby wykazać podczas sprawy rozwodowej winę współmałżonka (np. zdradę), wynajmuje się detektywa. Takie osoby pomagają również w ustaleniu innych danych, a także w poszukiwaniu osób. Kwestię funkcjonowania rynku w tym zakresie reguluje ustawa o usługach detektywistycznych z 6 lipca 2001 roku.

Prywatny detektyw – jak nim zostać?

Mianem detektywa może posługiwać się jedynie osoba, która posiada licencję. Tylko taka też osoba może pracować wykonując czynności będące tzw. usługami detektywistycznymi w ramach prowadzonej działalności gospodarczej.

Odpowiadając na pytanie, jak zostać detektywem, osoby, które chcą pełnić ten zawód, zgodnie z przepisami prawa:

  • powinny mieć co najmniej 21 lat, wykształcenie minimum średnie lub średnie branżowe,
  • muszą posiadać pełną zdolność do czynności prawnych,
  • muszą być obywatelami polskimi, lub obywatelami innego państwa członkowskiego Unii Europejskiej, lub też mieć prawo do podjęcia zatrudnienia lub wykonywania działalności gospodarczej na terytorium naszego kraju,
  • nie może się toczyć przeciwko nim postępowanie o umyślne przestępstwo lub umyślne przestępstwo skarbowe, a także nie mogą być skazane prawomocnym wyrokiem za umyślne przestępstwo lub umyślne przestępstwo skarbowe;
  • nie mogą być zwolnione dyscyplinarnie z Policji, Straży Granicznej, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Biura Ochrony Rządu, Służby Ochrony Państwa, wojska, prokuratury, sądu lub z innego urzędu administracji publicznej w Rzeczypospolitej Polskiej lub innym państwie, w okresie ostatnich 5 lat,
  • muszą posiadać pozytywną opinię komendanta powiatowego (rejonowego, miejskiego) Policji właściwego ze względu na ich miejsce zamieszkania, sporządzoną na podstawie aktualnie posiadanych informacji przez Policję albo – w przypadku obywateli innego państwa – przez organ odpowiedniego szczebla i kompetencji państwa, właściwego ze względu na miejsce ich zamieszkania,
  • powinny posiadać zdolność psychiczną, stwierdzoną orzeczeniem lekarskim, do wykonywania czynności stanowiących usługi detektywistyczne,
  • muszą posiadać dokument potwierdzający odbycie szkolenia w zakresie zagadnień ochrony danych osobowych, ochrony informacji niejawnych, przepisów regulujących prawa i obowiązki prywatnego detektywa oraz zasad wykonywania działalności gospodarczej w zakresie usług detektywistycznych.

Licencję detektywa wydaje na czas nieoznaczony (a także zawiesza lub cofa) komendant wojewódzki Policji właściwy ze względu na miejsce zamieszkania osoby ubiegającej się o wydanie licencji, a w przypadku osoby niemającej miejsca zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej – Komendant Stołeczny Policji.

Przed wynajęciem prywatnego detektywa warto upewnić się, czy osoba, którą wynajmujemy, taką licencję posiada.

Jakie uprawnienia ma prywatny detektyw?

Zgodnie z ustawą, praca detektywa polega na wykonywaniu czynności, które są tzw. usługami detektywistycznymi, które polegają z kolei na uzyskiwaniu, przetwarzaniu i przekazywaniu informacji o osobach, przedmiotach i zdarzeniach. Prywatny detektyw zdobywa informacje na podstawie umowy zawartej z osobą, która zleca mu te usługi. Działać jednak może on tylko w formie i zakresie niezastrzeżonym dla organów i instancji państwowych na mocy odrębnych przepisów.

W praktyce oznacza to, że np. co do zasady detektyw może obserwować osobę w miejscach ogólnodostępnych i tam też między innymi wykonywać jej zdjęcia. Jednak nawet w miejscach publicznych nie można w każdym wypadku mówić o braku prawa do prywatności (w pewnych jego aspektach). Kwestia uprawnień detektywa powinna być analizowana w realiach konkretnej sprawy. Pewne jest jednak to, że prywatny detektyw np. nie może wtargnąć do mieszkania osoby, którą obserwuje. Odnośnie możliwości korzystania przez detektywa z lokalizatora GPS wypowiedział się Sąd Okręgowy w Suwałkach w wyroku z dnia 19 grudnia 2013 roku (sygn. akt II Ka 267/13) wskazując, że taki lokalizator służy do zbierania, na podstawie sygnału GPS, w sposób niejawny, informacji o aktualnym położeniu urządzenia, a tym samym pojazdu do którego został przymocowany, a zatem biorąc pod uwagę niejawność i sposób przesyłania danych Sąd uznał, że działanie detektywa była kontrolą operacyjną, która jest zastrzeżona w ustawie wyłącznie dla organów publicznych.

Zaznaczyć należy, że nawet uprawnione, tj. legalne działania detektywa w pewnych wypadkach mogą stanowić przestępstwo tzw. stalkingu (art. 190a kodeksu karnego) albo wykroczenie złośliwego niepokojenia (art. 107 kodeksu wykroczeń) – wszystko zależy od tego, w jaki sposób działania te są prowadzone, z jaką częstotliwością i intensywnością.

Prywatny detektyw w ramach swoich uprawnień może podejmować czynności zwłaszcza w następujących rodzajach spraw:

  • związane ze stosunkami prawnymi między osobami fizycznymi,
  • związane ze stosunkami gospodarczymi dotyczącymi kwestii majątkowych, zdolności płatniczych, wiarygodności kontrahenta,
  • używanie bezprawne nazw handlowych czy znaków towarowych, a także jeśli chodzi o czyny nieuczciwej konkurencji, tajemnice przedsiębiorstwa i tajemnice handlowe,
  • sprawdzanie informacji dot. szkód zgłaszanych zakładom ubezpieczeń,
  • poszukiwanie osób i mienia,
  • zbieranie informacji w sprawach karnych.

Zleceniodawcą usług detektywistycznych nie może być organ prowadzący lub nadzorujący postępowanie karne, a zatem np. prokuratura.

Osoba, która posiada licencję detektywa musi kierować się w czasie wykonywania usług detektywistycznych etyką, lojalnością wobec zleceniodawcy, a także szczególną starannością i rzetelnością. Nadto musi przestrzegać obowiązującego prawa i odmówić wykonania czynności, która byłaby z tym prawem niezgodna lub nieetyczna. Osoba taka jednak nie może naruszać wolności i praw człowieka i obywatela, a także stosować środków technicznych oraz metod i czynności operacyjno-rozpoznawczych, zastrzeżonych dla upoważnionych organów na mocy odrębnych przepisów.

Oznacza to, że ustawodawca nie zawęża rodzaju informacji, jakie mogą być przez prywatnego detektywa uzyskiwane (pozostawiając w tym zakresie katalog otwarty). Wprowadza natomiast ograniczenia w sposobie ich uzyskiwania.

Detektyw ma obowiązek zachowania w tajemnicy źródeł informacji oraz okoliczności sprawy, o których dowiedział się w czasie wykonywania usług. Obowiązek ten trwa mimo zakończenia świadczonych usług. Zwolnić detektywa z obowiązku zachowania tajemnicy można tylko na zasadach wskazanych w kodeksie postępowania karnego.

Po wykonaniu usług detektyw przedstawia klientowi sprawozdanie, które powinno obejmować opis stanu faktycznego, datę rozpoczęcia i zakończenia czynności, określenie przebiegu i zakresu przeprowadzonych czynności.

W sytuacji, jeśli prywatny detektyw wyrządził podczas swojej pracy szkodę oraz gdy podał nieprawdziwe informacje, ponosi on odpowiedzialność za wyrządzoną w ten sposób szkodę zgodnie z przepisami kodeksu cywilnego.

Odnośnie kwestii wykorzystywania informacji pozyskanych w ramach usług detektywistycznych w sprawach sądowych warto przywołać wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 8 lutego 2017 roku (sygn. akt VI ACa 1870/15), gdzie Sąd wskazał, że nie zasługuje na aprobatę taka sytuacja, gdzie (mając na celu zwalczanie przeciwnika w sprawie cywilnej) zleca się przeprowadzenie jego inwigilacji przez detektywa (poprzez obserwację z ukrycia, śledzenie, filmowanie, nagrywanie rozmów z sąsiadami i innymi osobami), a następnie wykorzystuje się w ten sposób uzyskane informacje, niezwiązane z toczącą się sprawą sądową, dotyczące sfery życia prywatnego i rodzinnego, jako dowód w sprawie. Nie stanowi to dopuszczalnego przejawu realizacji prawa do obrony i w szerszym rozumieniu – prawa do sądu, określonego w art. 45 Konstytucji RP.

Prawa detektywa a dane osobowe

Ustawa o usługach detektywistycznych osobny rozdział poświęca tematyce przetwarzania danych osobowych. Podstawową zasadą w tym zakresie jest to, że dane te są przetwarzane bez zgody osób, których dotyczą, jednak jest to możliwe wyłącznie w zakresie realizacji usługi detektywistycznej.

Dane te są przekazywane zleceniodawcy. Jeśli zleceniodawca rezygnuje z odbioru tych danych lub ich nie odbiera, podlegają one zniszczeniu po upływie 5 lat od dnia zakończenia realizacji usługi, nie później niż po wykreśleniu przedsiębiorcy zajmującego się świadczeniem usług detektywistycznych z rejestru.

Z powyższego zatem wynika, że ustawa o usługach detektywistycznych ogranicza stosowanie przepisów o ochronie danych osobowych, jeśli chodzi o przetwarzanie danych zebranych w toku wykonywania usług detektywistycznych. Prywatny detektyw nie ma obowiązku podawać osobom, których dane w tym zakresie przetwarza, danych, które normalnie – zgodnie z RODO – jako administrator, powinien podać. Osoby, których dane dotyczą, mają również ograniczone prawo dostępu do informacji dotyczących tych danych.

Jakie uprawnienia ma prywatny detektyw?
4.8 (95.2%) 25 votes

Kategoria: Ogólne
Podziel się:
KomentarzeBrak komentarzy do “Jakie uprawnienia ma prywatny detektyw?”
Skomentuj pierwszy.

Dodaj komentarz