Przestępstwo niealimentacji – przepisy i orzecznictwo

Przestępstwo niealimentacji

Kodeks karny (dalej jako kk) w art. 209 penalizuje uchylanie się od płacenia alimentów. Rozróżniamy dwa typy przestępstwa niealimentacji:

  • uchylanie się od obowiązku alimentacyjnego (typ podstawowy),
  • spowodowanie niemożności zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych (typ kwalifikowany).

Na czym polega przestępstwo niealimentacji?

Aby doszło do pociągnięcia danej osoby do odpowiedzialności karnej za niealimentację, w pierwszej kolejności obowiązek alimentacyjny musi być skonkretyzowany co do wysokości. Dane te muszą wynikać z orzeczenia sądowego, ugody zawartej przed sądem albo innych organów czy też danej umowy.

Warto zwrócić tutaj uwagę na treść postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 19 czerwca 2019 roku (sygn. akt III KK 283/18), gdzie wskazano, że na mocy ustawy z dnia 23 marca 2017 roku nastąpiły w tym zakresie zmiany, bowiem w odróżnieniu od poprzedniego stanu prawnego, nie każde uchylanie się od ustawowego obowiązku płacenia alimentów (przy założeniu spełnienia pozostałych znamion) będzie stanowiło przestępstwo, a tylko takie, gdy obowiązek alimentacyjny został skonkretyzowany co do jego wysokości orzeczeniem sądowym, ugodą zawartą przed sądem albo innym organem lub umową.

Aby doszło do zaistnienia przestępstwa, osoba, która jest obowiązana do łożenia alimentów, musi spełnić następujące przesłanki:

  • brak realizacji ciążącego na niej obowiązku alimentacyjnego ze złej woli, mimo istnienia realnych możliwości w tym zakresie – badane zatem będzie przede wszystkim to, dlaczego dana osoba nie płaci alimentów. Zdarzyć się może, że osoba zobowiązana do zapłaty alimentów np. przebywa w szpitalu albo jest ciężko chora. Są to obiektywne powody, które wpływają na to, że nie płaci ona alimentów z powodu sytuacji od niej niezależnej. W takim przypadku osoba z reguły nie wypełni znamion przestępstwa niealimentacji,
  • posiadanie zaległości stanowiącej równowartość co najmniej trzech świadczeń okresowych, albo opóźnienie świadczenia, które nie jest okresowe, a wynosi ono co najmniej trzy miesiące – chodzi tu o kwotę równą lub przewyższającą wartość trzech świadczeń okresowych lub uporczywe uchybienie terminowi płatności alimentów nieokresowych przez wspomniane trzy miesiące.

Jeśli zostaną spełnione wyżej wskazane przesłanki, sprawca podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do 1 roku.

Typ kwalifikowany przestępstwa niealimentacji a orzecznictwo

Typem kwalifikowanym przestępstwa niealimentacji jest sytuacja, gdy niepłacenie alimentów (przy spełnieniu wyżej opisanych przesłanek) wiąże się z narażeniem osoby, której alimenty przysługują, na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych.

Pojęcie to jest ocenne i zależy od okoliczności konkretnego przypadku. Przyjmuje się jednak, że nie chodzi tu tylko o zaspokojenie tzw. minimum egzystencji (czyli jedzenia, odzieży i lokalu mieszkalnego), ale także o koszty związane z leczeniem, wykształceniem, przygotowaniem do samodzielnego życia czy korzystaniem z kultury (zakup książek, wyjście do kina, rozwijanie pasji).

W zakresie orzecznictwa dodajmy, że Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 29 stycznia 2019 roku (sygn. akt IV KS 35/18) wskazał, że zaspokajanie potrzeb życiowych uprawnionego (np. dziecka) przez osoby trzecie do tego niezobowiązane (np. dziadków), a nawet współzobowiązane, nie wyłącza ustawowych znamion występku niealimentacji w typie kwalifikowanym. Chodzi bowiem o to, że wspomniane trzecie osoby świadczą pomoc w sposób dobrowolny i w każdej chwili taka pomoc może ustać.

Jeśli jednak mamy do czynienia z sytuacją, gdy osoba uprawniona do alimentów ma wystarczający majątek, który otrzymała w drodze dziedziczenia (np. matka dziecka, któremu przysługują alimenty, jest w takiej sytuacji materialnej, że może sama zaspokajać podstawowe potrzeby życiowe dziecka), nie zaistnieje tzw. narażenie na niemożność zaspokojenia tych potrzeb. Nie oznacza to, że osoba obowiązana nie może w takiej sytuacji popełnić przestępstwa niealimentacji, lecz tylko to, że nie jest to przestępstwo w typie kwalifikowanym.

Typ kwalifikowany zagrożony jest karą grzywny, ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.

Przestępstwo niealimentacji ścigane jest co do zasady na wniosek pokrzywdzonego, organu pomocy społecznej lub organu, który podejmuje działania wobec dłużnika alimentacyjnego. Ściganie z urzędu następuje, jeśli pokrzywdzony ma przyznane świadczenia rodzinne albo świadczenia wypłacane w przypadku bezskuteczności egzekucji alimentów prowadzonej przez komornika sądowego.

Pokrzywdzonym jest osoba, która jest uprawniona do alimentów. Jeśli dłużnik alimentacyjny nie płaci tego świadczenia, najlepiej złożyć do Prokuratury albo na Policję zawiadomienie o możliwości popełnienia przestępstwa.

KK przewiduje instytucję wyłączenia karalności za to przestępstwo w sytuacji, jeśli jego sprawca nie później niż przed upływem 30 dni od dnia pierwszego przesłuchania w charakterze podejrzanego uiści w całości zaległe alimenty.

Warto zaznaczyć, że w sytuacji przestępstwa uporczywej niealimentacji w typie kwalifikowanym, Sąd odstępuje od wymierzenia kary, jeżeli nie później niż przed upływem 30 dni od dnia pierwszego przesłuchania w charakterze podejrzanego, sprawca przestępstwa uiścił w całości zaległe alimenty, chyba że wina i społeczna szkodliwość czynu przemawiają przeciwko odstąpieniu od wymierzenia kary – Sąd ocenia te przesłanki w oparciu o całokształt sytuacji w sprawie.

Przestępstwo niealimentacji – przepisy i orzecznictwo
5 (100%) 2 votes

Kategoria: Prawo rodzinne
Podziel się:
KomentarzeBrak komentarzy do “Przestępstwo niealimentacji – przepisy i orzecznictwo”
Skomentuj pierwszy.

Dodaj komentarz